Aktualności

16 czerwca 2017 09:45 | Aktualności

IV Dzień Śląski

IV Dzień Śląski gimnazjum w Ciasnej

W dniu 24 maja uczniowie oraz nauczyciele gimnazjum w  Ciasnej byli organizatorami czwarty   już  rok z kolei „Dnia Śląskiego”. Jego celem było ukazanie  śląskiej kultury, tradycji i historii.  W  organizację imprezy czynnie zaangażowali się głównie uczniowie klas gimnazjalnych uczących się w Oddziale Zamiejscowym w Sierakowie Śląskim,  pod kierunkiem   nauczycieli    Patrycji  Hądzel  oraz  Jerzego  Kosytorza.. Całą  uroczystość prowadzili   uczniowie ubrani w oryginalne śląskie stroje  ludowe – Julia Czwalińska oraz Sebastian  Karkos

Podobnie jak w latach poprzednich,  na uroczystość  zaproszone zostały osoby   bezpośrednio  związane z naszym regionem.  Tym razem byli to: aktor Marcin Tyrol, którego ojciec Józef pracował kiedyś w gminie  Ciasna jako nauczyciel, ,   Czesław  Tyrol –  wujek Marcina, leśnik, znawca ale też  miłośnik miejscowej flory i fauny,  oraz członek klubu biegacza META z  Lublińca  i znany  w świecie biegacz górski  Marcin Świerc  pochodzący z Lisowic. . Przybyli również zaprzyjaźnieni członkowie Klubu Zapomnianej Historii z Lublińca i Kochanowic.

            Zebrani na sali uczniowie z zainteresowaniem  wysłuchali wypowiedzi zaproszonych gości, którzy  w ciekawy sposób opowiadali  o swojej pracy i pasjach jakie ich do niej zachęciły.  Podkreślili przy tym wartość i  przywiązanie do własnego regionu.

Wystąpienia gości przeplatane były  prezentacjami multimedialnymi w wykonaniu uczniów.  Na wstępie przedstawiono sylwetki tych,  którzy gościli na Dniach Śląskich  w poprzednich latach.. W kolejnej części  uczniowie  przedstawili  historyczno – geograficzne położenie Śląska,  genezę i odmiany jego  nazwy  oraz  barwy i symbole.  regionu. Innym ciekawym elementem spotkania była prezentacja sportowców, którzy urodzili  się na  terenie Śląska. Uświetnieniem całości był  występ teatrzyku  opowiadający o historii siedmiu krasnoludków  do którego wmieszały się postacie z innych bajek – oczywiście wszystkiego  w   gwarze śląskiej.  Uzupełnieniem wszystkiego były występy wokalne.

Dla zebranych na widowni  uczniów, organizatorzy przygotowali ciekawe zadania. Mogli   w nich  wykazać się . znajomością śląskiej  gwary  a także  umiejętnością jej czytania.   Dyscypliną sportową było przenoszenie węgla  w tzw. koulkastli, czyli  węglarce z jednej kupki na drugą.

Nad częścią konkursową  czuwały panie –Łucja Matecka,  Lidia Skorupa oraz pan Józef  Tyrol.  Organizacją poczęstunku dla gości i uczniów zajęła się pani Elżbieta Nowak, zaś zadaniem  sportowym  pan Michał  Hruzik.

Nieodłącznym elementem kultury śląskiej, jak i Dnia Śląskiego są kulinarna. Temu też służyła jedna z prezentacji multimedialnych ukazująca typowe śląskie przysmaki..  Podsumowaniem tej części był poczęstunek dla wszystkich uczestników  w postaci śląskiego kołacza oraz chleba ze smalcem i ogórkiem.

Jak zapewniają organizatorzy podobna impreza odbędzie się za rok.

 

 

 

Teksty czytane przez uczniów

 

1.Gyszynk to je po polsku prezent.

Nojbarzyj z gyszynków radujom sie bajtle. Zawdy łone czekajom na Mikołoja, Dzieciontko, Hazoka i tyż na gyburstag. Gyszynki przynosił Mikołoj, kiery wyglondoł jak biskup. Mioł łobleczony czyrwony ornat, na gowie mitra a   w rynce trzimoł pastorał.U niekierych Mikołoj niy pokazuje sie w doma bajtlom, ino dowo gyszynki na łokno. A robi to 5 grudnia we wieczór. Bajtle ło tym wiedzom, toż pryndzyj dowajom talyrze na fynsterbret. A rano jak wstajom, to dajom sie do łotwiyranio.Downij gyszynki robione były w doma przez łojców  i starzików. Przeważnie były to heklowane i sztrykowane rzeczy. Bo abo sie dostowało rynkawiczki abo fuzekle.  Czasym trefiły sie tyż apluziny, jabłka, bombony abo co lepszego jak, ustrugany ptoszek, kiery klepoł szkrzidełkami, abo koń z furkom. Ale zdo sie, że to wiyncyj radości sprawiało bajtlom niźli teroz, jak dostajom jako modno graczka.

 

 

2.Tasza, tasia to je torba, torebka.

Tasie mogom być roztomajte: epa, bojtel abo nec. Ale to już som tasie na zakupy. Jedne wiynksze drugi myjsze. Idzie do nich wrazić mocka rzeczy.

Chopy tyż noszom tasie. Nojczyścij je bierom kiej idom na szychta. W pojszczodku majom sznita, flaszka z bonkawom na wielki świynto, czyńścij z malckawom z kawom zbożowom, ale tyż łachy na przebleczyni.

Inkszom taszom je pukeltasza w kierej szkolorze noszom hefty. Jak wtoś je beamterym to łazi z kofrym.

Baby majom skłonność do trzimanio porunostu taszek. Dlo nich je to fest ważno czyńść garderoby. Jak sie idzie na mszo, to trzeja mieć tasza, a niy trzimać skarbczyk we gości.

We babskij taszce znojdziesz wszystko: kosmetyki, śrubokrynty, baterie. Je to prowda, bo jak kobiyta zacznie sznupać we taszce, to tela rzeczy wyciongo, to człowiek sie zastanawio jak tak może tam wlyźć.

Chopy zaś terozki nojpryndzyj wrażujom portmanyj i mobilniok do galot.

 

3.Bifyj to je po polsku kredens.

Jedyn z nojważniyjszych mebli, kiery był w kożdej śląskij kuchni. Downij tyż życie Ślązoków toczyło się w kuchni. Tam się jadło, tam rozprowiało. Tam był stół, bifyj,ryczka, roma. Ważny tyż był piec, kiery dowoł ciepło. Do izby szło się ino spać. Jak się ją otwierało tam szeł ciepły luft.

Bifyj je bioły i mo szybka. Bifyj niy je za wysoki, tak 150 cm. Po zewnętrznej stronie były otwierane na zewnątrz drzwiczki. Skłodoł się z dwóch części. Dół w kierym chowało się gorki, mąki, krupy. Potym były szufladki, kaj były kuloki, tucki, łyżki, widelce. Na wiyrch nakładano była wiyrchnio część, kiero była ozdobiono fajnym szkłym. Abo dowało się tam tyż gardinki. Szajbki się zakładało do środka. Tam stoły fajne szolki, kompotszisle. Na bifyju stoły wogi, biksyna mąki. W bifyju trzymało się tyż cangi, szczotki, pasty. Za szybkom bifyja są powkłodane zdjęcia dziadka, dziecek.

Powiedzenie kere znają tyż niy Ślązoki: „W antryju na bifyju stoji szolka tyju”.

 

 

 

4.Geltag - to je po polsku wypłata.

Dostowo sie go, kiej sie robi na grubie, we werku abo kaj indzyj. Niy idzie bez niego żyć. Na Ślonsku chop powiniyn co miesionc przynosić go do dom.

Za starego piyrwy tak sie godało na dziyń wypłaty. I w tym dniu, wszyjscy, kierzy robili, dostowali gelt. A dostowało sie go roztomańcie. Na niykierych grubach dziesiontego , ale i tyż piytnostego kożdego miesionca. Łostatnigo zaś to był forszus czyli zaliczka.

Terozki niy roz idzie go dostać z opóźniynim, abo wcale niy. Je wiyncyj łostudy, bo trzeja lotać i łoglondać, czy to już aby przyszeł na konto tyn gelt. Czasym sie tyż dostowo taki poski, na kiere sie godo loncetla i tam je ta kwota wypisano, wiela sie noleży.

Downij były tyż taki babki, że kiej ino przyłaził tyn dziyń, to już stoły przed grubom abo kole werku i wachowały na tych swojich, coby ci kaj za winklym do jakigo szynku niy trefili i niy łostawili tam cołkigo geltagu. Ino coby łod razu wszyjstko trefiło do dom. Kiej chop niy przyniós  cołkij wypłaty do dom, to była haja.

 

 

5.Gibać sie.

Gibać sie to je polsku spieszyć sie, ruszać sie żwawo, chwiać, kołysać.

Gibać sie, to je słowo, kiere je teroz fest na czasie. Ludzie dzisio sie wszyndy śpiychajom, wszyndy sie gibajom. Bo przeca tela je rzeczy do zrobiynio. Taki momy dzisiyjszy świat. Bo szybcij to je lepij, tak niykierzy godajom.

Nojlepij to widać jak som jaki świynta, jak sie pódzie kaj do sklepu, to sie widzi jak ludzie lotajom, choby muszyska w szklonce. I niy wiadomo skuli czego wszyndy ino gibko. I czasym niy wejrzom, co bierom. I potym jak do dom z tym przydom, to se godajom, że to ni ma to co chcieli.

No, ale lepij je niy robić niykierych rzeczy za gibko. I to je prowda.
Ale tyż z drugij strony, jak wto co robi fest pomału, to tyż niy dobrze.
                                                Godo sie ło takim, że „mo ale ruła”.

Jak wtoś sie gibo, to poradzi robota zrobić na czas. Ważne ino coby to zrobić na zicher. Terozki to kożdy majster by chcioł, coby jego pomocnik sie giboł, bo przeca gibcij robota zrobiom i pódom do dom.

To gibani to sie tyczy raczyj młodych ludzi. Starsi już se to wszyjstko poleku bierom. Łoni możno by chcieli sie gibać, ale niy zawdy poradzom.

  

 

6.Hercklekoty to je po polsku kołatanie serca, szybsze bicie serca.

Idzie jich dostać bele kaj, a nojpryndzyj kiej synek z dziołchom se siedzom kole siebie. Ale niy ino, bo tyż czasym kiej sie zmówiom na kieroś godzina na zolyty, to potym łoba majom ty hercklekoty, bo niy umiejom sie już doczkać, kiej sie łoboczom.

Ciyżko je pedzieć jak to z nimi je, bo kożdy jich inakszyj przeżywo. Ale to wyglondo tak, że fest sie czuje, kiej klupie syrce. Łono sie tak ruszo. I tego sie w żodnym razie niy do zasztopować.

Czowiek je wdycki w jakimś inkszym stanie, taki jakosikuj łodmieniony. Jak sie jich mo, to zdarzo sie tyż, że czowiek cołki poradzi potwarnońć i potym tyż czasym nic niy poradzi pedzieć. Je taki znerwowany, ale tak fajnie znerwowany. Niy wiy tyż czy dziołcha go bydzie chciała, abo niy.

 

 

7.Rajzyfiber

 

Moc ludzi, kerych czeko jakoś dalszo rajza, łodczuwo coś takigo na co ludzie godajom rajzyfiber.

To je egal czy sie jedzie autym, cugiym, czy tyż prziłazi im lecieć fligrym. Dziyń abo i ze dwa pryndzy ci, co to majom niy umiom se miyjsca znejść, som ofuczani i nerwy ich zjodajom. Jedni majom gorsze objawy. Niy poradzom nic zjeść, a jak już coś zjedzom to zaroz lecom to łoddać.

Spać tyż za bardzo niy poradzom. Depcom po nocach, a to otwiyrajom fynstry, a to lodówka, puszczajom se telewizor abo radyjok.

Jak już przidzie tyn dziyń, kaj trza sie zbiyrać, to rzykajom do świyntego Krzisztofa i do Maryjki kerujom pociorek z prośbom o szczynśliwo rajza. Rynce całe we pocie i w dodatku sie kwiejom, czoło tyż całe mokre, w basie wszyjstko sie miele i pierzinym ścisko w jelitach.

Nikierzi tak sie nerwujom, że majom hercklekoty! Tak sie objawio tyn rajzyfiber.

Dwadziścia razy sprawdzajom czy som popakowani, czy majom piniondzory w portomlu, paszporty, czy zawarli chałupa, woda pozakryncali i powyłonczali sztrom z tych dinksów, kere mogłoby se złonaczyć jakby walnyła blisko doma jako blitza.

 

 

 

Przeczytano: 848 razy. Wydrukuj|Do góry

Zdjęcia:

Realizacja: IDcom-jst.pl